View More

Το τραγούδι διαμαρτυρίας στις δεκαετίες 1930 και 1940

«Παράξενα φρούτα» και μηχανές που σκοτώνουν φασίστες

Διαμαντής Διαμαντίδης
Διαμαντής Διαμαντίδης

Αναδημοσίευση από την ειδική έκδοση του περιοδικού Sonik "Η μουσική από τα '10s στα '40s"

Είναι στα τέλη της δεκαετίας του 1930 που βρίσκουμε τον Woody Guthrie με την κιθάρα του κάπου στην Οκλαχόμα, μα και τον ψηλό, ευθυτενή Pete Seeger, να τριγυρνά έξω από τη Νέα Υόρκη, με το μπάντζο του παραμάσχαλα. Αμφότεροι μοιάζουν ν' ακροβατούν μεταξύ της αμερικάνικης folk παρακαταθήκης και του «στρατευμένου τραγουδιού», εκείνου που απευθύνεται στους καταπιεσμένους, στους εργάτες, στους πολιτικοποιημένους φοιτητές, στα συνδικάτα...

Τραγούδια σαν το "This Land Is Your Land" του Woody Guthrie (1940) ή το "If I Had A Hammer (The Hammer Song)" του Pete Seeger (1949), διαθέτουν σαφή πολιτική φόρτιση: θέτουν ερωτήματα ή στοχεύουν στην ανόρθωση ηθικού και αναστήματος απέναντι σε καταπιεστικά αφεντικά, κυβερνητικές πολιτικές, στην Ku Klux Klan ή παραπλήσιους rednecks σωβινιστές.

Η ματιά τους είναι ξεκάθαρα ταξική, επικριτική για τους συστημικούς μηχανισμούς, αντίθετη στην καταπίεση του εργατικού κινήματος. Πανταχού δε παρόν –κάθε που έβγαζαν τα όργανά τους από τη θήκη τούτοι οι ογκόλιθοι του ακτιβισμού– και το αντικαπιταλιστικό/αντιπολεμικό μέτωπο. Έχει άλλωστε μείνει στην ιστορία το μότο «this machine kills fascists», γραμμένο πάνω στην κιθάρα του Guthrie.

Ένα πολύ ξεχωριστό στιγμιότυπο, έξω μεν από το folk πλαίσιο μα με αποτύπωμα ιδιαίτερου βάρους στην κοινωνική διαμαρτυρία, ήταν το "Strange Fruit" της Billie Holiday (1939): μια ευθεία καταγγελία κατά του ρατσισμού και της ωμής βίας προς τους μαύρους Αμερικανούς.

Εκφράζει επίσης μια εποχή στην οποία η περιγραφή της ζοφερής καθημερινότητας εντασσόταν στους αγώνες για ελευθερία και δικαιοσύνη που διεξήγαγε μια κοινότητα σε εθνικό επίπεδο –με τον επικείμενο Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο να αποτελεί σημαντικό σημείο τήξης για όσα θα έρχονταν μετά, στα 1960s.

Μια εποχή που φαντάζει πιο αγνή, συγκριτικά με τη διαμαρτυρία των σύγχρονων χρόνων, η οποία ηχογραφείται σε ακριβά στούντιο και συχνά προκρίνει τη μαστοριά έναντι της ανάγκης. Τι δηλαδή κι αν κάποτε έβρισκες τον Joe Hill να περιφέρεται με το βιολί του ανάμεσα στους Wobblies (παρατσούκλι των International Workers of the World, πανίσχυρου συνδικάτου που ιδρύθηκε το 1905), ξεσηκώνοντας τις συνειδήσεις των εργατών και των αδικημένων; Το γυαλιστερό σήμερα, με τα πλείστα φώτα και τους επί σκηνής καπνούς, μοιάζει περισσότερο με θέαμα, παρά με αυθεντική καταγγελία.

Ιδιαίτερη μνεία οφείλουμε βέβαια και στην ηρωική ακτιβίστρια Florence Reece, που καθόρισε το στρατευμένο τραγούδι στις Η.Π.Α. θέτοντας τα πράγματα στη σωστή τους βάση. Το διαχρονικά αφοπλιστικό "Which Side Are You On?" πρωτοτραγουδήθηκε το 1931 στην κομητεία Harlan του Κεντάκι, με αφορμή την αιματηρή διαμάχη μεταξύ των ανθρακωρύχων και των αφεντικών τους για τις συνθήκες και τους όρους εργασίας. Μέσα σ' ένα πραγματικά πολεμικό κλίμα, η Reece ένωσε τις φωνές των ανθρακωρύχων και όσων στάθηκαν τότε στο πλευρό τους, απευθύνοντας ένα –μάλλον ρητορικό– ερώτημα, σε όποιον είχε αυτιά ν' ακούσει: με ποιους είσαι;



Κάπως έτσι, το αμερικάνικο τραγούδι διαμαρτυρίας πέτυχε ν' αποκτήσει ξεχωριστή βαρύτητα. Οι σκοποί που τραγουδήθηκαν στους δρόμους, στα σπίτια, στα χωράφια και στα εργοστάσια κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Ύφεσης ή του Dust Bowl σηματοδότησαν μια αδιαμεσολάβητη έκφραση του καταπιεσμένου λαού ενάντια στα δεινά που τον έβρισκαν ξανά και ξανά. Η οποία βρήκε μεταπολεμική συνέχεια σε καλλιτέχνες σαν τον Bob Dylan, τον Bruce Springsteen ή τον Tom Morello των Rage Against The Machine –που, ως άλλος Guthrie, έλαβε την ταυτότητα του Nightwatchman, ίδρυσε τη μη κερδοσκοπική κίνηση "Axis of Justice" με εκλεκτούς συναδέλφους (όπως τον Serj Tankian των System Οf Α Down) και υπερθεμάτισε ως προς τα κοινωνικώς και πολιτικώς ευαίσθητα θέματα με όλα τα μέσα που είχε στη διάθεσή του, εκμεταλλευόμενος την πρόσβασή του σε πολλαπλούς και αποτελεσματικούς τρόπους μαζικής απεύθυνσης.

MOVIEWORLD

Ανδρέας Κύρκος

Ο Ανδρέας Κύρκος γράφει για τη σειρά του HBO που προσπαθεί να πει μια απογυμνωμένη μα και εξαιρετικά μεγεθυμένη αλληγορική ιστορία που παίζει με τους ...

FEATURED TODAY

Κάθε εβδομάδα, ο Επίτροπος θα επαναφέρει την τάξη, ακόμη κι αν οι χατζημεταλλάδες δεν έχουν σωτηρία. Στο νέο του Παρατηρητήριο, ασχολείται ενδελεχώς με το ...

Η χρήση και η σημασία του όρου από τη δεκαετία του ‘30 ως τα τέλη των 70s.

HOT STORIES

Μιας και το καπέλο που φορούσε ο αρχηγός των Radiohead στο βίντεο του κομματιού βγαίνει σε δημοπρασία και μάλιστα, για καλό σκοπό.

Top